چکیده
واژههاي "چربی" و "روغن" به تريگلیسریدهاي چندین پروفیل اسیدهاي چرب بر میگردد. اسیدهاي چربی که به سایر ترکیبات آلی مانند گلیسرول متصل نمیشوند، اسیدهاي چرب آزاد نامیده میشـوند. لیپیـدها منبـع انرژيزاي اصلی براي حیوانات هستند و بیشترین ارزش انرژيزایی را در بین همـه مـواد مغـذي دارا هسـتند. اسید لینولئیک تنها اسید چربی است که نیاز غذایی به آن ثابت شده است. علاوه بـر تـأمین انـرژي، افـزودن چربی به جیرههاي حیوانی منجر به بهبود جذب ویتامینهاي محلول در چربی، کـاهش گـرد و غبـار، افـزایش خوشخوراکی جیره و کارایی بهرهوري از انرژي خورده شده میشود. به علاوه، چربیهـا سـرعت عبـور غـذا از دستگاه گوارش را کاهش داده و اجازه جـذب بهتـر همـه مـواد مغـذي موجـود در جیـره را مـیدهنـد. ارزش انرژيزایی روغنها و چربیها بستگی به عوامل زیر دارد: طول زنجیره کربنی، تعداد پیوندهاي دوگانـه، وجـود یا عدم وجود پیوندهاي استري (تريگلیسرید یا اسیدهاي چرب آزاد)، آرایش ویـژه اسـیدهاي چـرب اشـباع و غیراشباع بر روي پایه گلیسرول، ترکیب اسیدهاي چرب آزاد، ترکیب جیره، میـزان و نـوع تـري گلیسـریدهاي مکملشده در جیره، فلور رودهاي، جنس و سن پرندگان. در پرندگان، ترکیب چربی بدن مشابه با ترکیب چربی جیره میباشد. قابلیت هضم ظاهري چربیهاي غیراشباع در چند روز نخست زندگی پرنده بالاسـت، در حـالی که قابلیت هضم ظاهري چربیهاي اشباع کم است. میزان روغنها یا چربیها با روشهاي زیر تعیین میشوند: تیتراسیون، رطوبت، ناخالصیها، ترکیبات غیـر صـابونی شـونده، ارزش صـابونی شـدن، درصـد چربـی، درصـد اسیدهاي چرب آزاد، اسیدیته و پروفیل اسـیدهاي چـرب. روشـهاي اولیـهاي همچـون ارزش پراکسـید، روش اکسیژن فعال، ارزش یـدي، و آنـالیز اسـید تیوباربیتوریـک (١(TBA مخصـوص ارزیـابی پایـداري اکسـیداتیو میباشند. علیرغم استفاده از جیرههایی با ارزش تغذیهاي برابر، استفاده از روغن منجر به بهبود عملکرد پرنده میشود. به علاوه، استفاده از روغن یا چربی در جیرههاي جوجههاي گوشتی، ممکن است هم ترکیـب و هـم کیفیت چربی لاشه را تغییر دهد.
مقدمه
واژه "چربی" (حیوانی یا گیاهی) به عنوان مترادفی براي لیپید در غذاي انسانی و مواد غذایی حیوانی اسـتفاده میشود. افزودن چربی به جیرهها، علاوه بر تأمین انرژي، باعث بهبود جذب ویتامینهـاي محلـول در چربـی، کاهش گرد و غبار جیره، افزایش خوشخوراکی جیره و افزایش کارایی انرژي مصرف شده میشود (بـا حـرارت افزایشی کمتر). به علاوه، چربیها سرعت عبور غذا از دستگاه گوارش را کاهش داده و اجازه جذب بهتر همـه مواد مغذي موجود در جیره را میدهند.
1 - Thiobarbituric acid
واژه چربی و روغن به تريگلیسریدهاي چندین پروفیل اسیدهاي چرب بر مـیگـردد. چربـیهـا و روغـنهـا، استرهایی از گلیسرول هستند؛ چربیها جامدند، در حالی که روغنها در دماي اتاق مایع هستند. لیپیدها منبـع اصلی ذخیره انرژي براي حیوانات را تشکیل داده و بالاترین ارزش انرژيزایی را در بین همه مواد مغـذي دارا هستند. تعداد اتمهاي کربن اسیدهاي چرب از نظر شـیمیایی کمتـر از تعـداد اتمهـاي کـربن قنـدها هسـتند؛ بنابراین، اکسیداسیون تريگلیسریدها بیش از دو برابر کربوهیدراتها انرژي آزاد میکند. ذخیـره ١ گـرم انـرژي حاصل از کربوهیدراتها یا پروتئین توسط حیوان به میزان بیشتري از این مواد مغـذي در مقایسـه بـا ذخیـره ١ گرم انرژي حاصل از چربی، نیاز دارد. علیرغم استفاده از جیرههایی با ارزش تغذیـهاي برابـر، پرنـدگان تغذیـه شده با جیرههاي حاوي روغن، عملکرد بهتري را نسبت به پرندگان تغذیه شده با جیرههاي بدون روغن نشان دادند.
تعریف لیپیدها
لیپیدها، ترکیبات قابلحل در محلولهاي آلی غیرقطبی (کلوروفورم و اتر) و غیر قابـلحـل در آب هسـتند کـه میتوانند به ٤ رده تقسیم شوند: ساده، مرکب، مشتقشده و ترپنوئیدها.
لیپیدهاي ساده، استرهایی از اسیدهاي چرب و الکلهاي ویژه، به خصوص گلیسرول و کلسترول میباشند. این لیپیدها میتوانند به ٣ رده تقسیم شوند: تريگلیسریدها، استروئیدها و واکسها. تريگلیسریدها توسط گلیسرول استریفیه شده با سه اسید چرب تشکیل میشود و بیش از ٩٠% از چربی خوراکهـاي اسـتفاده شـده در تغذیـه حیوانی را به خود اختصاص میدهند. استروئیدها، لیپیدهایی هستند که نمیتوانند صابونی شوند، به ایـن معنـا که حرارت دادن در حضور مواد قلیایی آنها را هیدرولیز نمیکند؛ بنابراین از اسیدهاي چرب آنها صـابون تولیـد نمیشود. استرولها فراوانترین استروئید هستند و کلسترول، اسـترول اصـلی بافـتهـاي حیـوانی مـیباشـد. واکسها، استرهایی از اسیدهاي چرب با الکلهاي بلند زنجیره هستند و پوشش محافظتکننـده طبیعـی برگهـا، ساقهها، حشرات، پوسـت، پـر، مـو و همچنـین مـواد سـاختاري کنـدوها مـیباشـند. از آنجـایی کـه واکسـها هیدروفوبیک (آبگریز) بوده و نمیتوانند به وسیله آنزیمهاي گوارشی حیوانات تجزیه شوند، هیچ ارزش تغذیهاي ندارند. لیپیدهاي مرکب، استرهایی از گلیسرول هستند که حاوي دو اسـید چـرب بـه همـراه گـروه شـیمیایی دیگري همچون کولین یا سرین مـیباشـند. مهمتـرین گروههـاي آن، فسـفولیپیدها (کـه حـاوي فسـفات در ساختارشان هستند)، گلیکولیپیدها (حاوي یک کربوهیدرات هستند که جایگزین یک مولکول اسید چرب شـده است ) و لیپوپروتئینها (که وسایل اصلی انتقال لیپیدها به خون را تشکیل میدهند) میباشند. لیپیدهاي مشـتق شده شامل موادي با اسید چرب، گلیسرول و دیگر الکلها هستند که از لیپیدهاي ساده و لیپیدهاي مرکب پـس از هیدرولیز مشتق میشوند. ترپنوئیدها با تکرارپذیري واحدي به نام ایزوپرن شناسایی مـیشـوند. ایـن گـروه شامل کاروتنوئیدها، گزانتوفیلها، توکوفرولها و ویتامین A و K میباشد. اسیدهاي چرب آزاد با ترکیبات آلـی دیگري همچون گلیسرول پیوند ندارند. این اسیدهاي چرب آزاد یک جزء کوچکی از کل لیپیدهاي خوراکهـاي طبیعی را تشکیل میدهند. ویژگیهاي فیزیکی و شیمیایی لیپیدها به وسیله ترکیب اسـیدهاي چـرب، طـول و درجه اشباع بودن زنجیره کربنی آنها تعیین میشود. واژه اشباع نشاندهنده عدم حضور پیوند دوگانه اسـت، در حالی که واژه غیراشباع، وجود یک یا تعداد بیشتري از پیوندهاي دوگانه را نشان میدهد. شناسایی و نامگذاري اسیدهاي چرب عمده در جدول ١ آمده است.
جدول ١- نام معمولی، شناسایی و نامگذاري اسیدهاي چرب اصلی
|
نام معمولی |
شناسایی |
نامگذاري |
|
|
میریستیک |
C14:0 |
تترادکانوئیک |
|
|
پالمتیک |
C16:0 |
هگزادکانوئیک |
|
|
استئاریک |
C18:0 |
اوکتادکانوئیک |
|
|
پالمیتولئیک |
C16:1, n-7 cis |
٩-هگزادکنوئیک |
|
|
اولئیک |
C18:1, n-9 cis |
٩-اوکتادکنوئیک (سیس) |
|
|
اèلایدیک |
C18:1, n-9 trans |
٩- اوکتادکنوئیک (ترانس) |
|
|
لینولئیک |
C18:2, n-9, 12 cis |
٩و١٢ اوکتادکاديانوئیک |
|
|
آلفا-لینولنیک |
C18:3, n-9 12, 15 cis |
١٢،٩و١٥ اوکتادکاتريانوئیک |
|
|
آراشیدونیک |
C20:4, n-5, 8, 11, 14 cis |
١١،٨،٥و١٤ ایکوزاتتراانوئیک |
پرندگان قادر به سنتز همه اسیدهاي چرب نیستند، لذا بعضی از آنها به عنوان اسیدهاي چرب ضـروري مـورد توجه قرار میگیرند. اسید لینولئیک (18: 2, n-6) و اسید لینولنیک (18:3, n-3) از نظر متابولیسم بـه عنـوان اسیدهاي چرب ضروري شناخته شدهاند. با این وجود، اسید لینولئیک تنها اسید چرب ضروري اسـت کـه نیـاز غذایی به آن ثابت شده است. افزایش طول زنجیره کربنی اسیدهاي چرب اشـباع باعـث افـزایش نقطـه ذوب چربی میشود و وجود پیوندهاي دوگانه نقطه ذوب را کاهش میدهد. بلندتر بودن زنجیره کربنی و کـم بـودن تعداد پیوندهاي دوگانه باعث قابلیت حلالیت کمتر چربی در آب خواهد شد. شکل هندسی پیوند دوگانه (سیس یا ترانس) نیز بر روي نقطه ذوب موثر میباشد. اسیدهاي چرب ترانس نقطه ذوب بالاتري نسبت به اسیدهاي چرب سیس دارند. اهمیت دانستن ترکیب اسیدهاي چرب هر بافت لیپیدي مانند دانستن طول زنجیره کربنـی، درجه اشباعی آن، و موقعیت پیوند دوگانه، امري بنیادي است. همه این فاکتورها بر فرآیند هضم مؤثر هستند.
جذب چربی
فاکتور اصلیاي که میزان انرژي قابل متابولیسم روغنها (جدول ٢) و چربیها (جـدول ٣) را تحـت تـأثیر قـرار میدهد، قابلیت هضم آنها میباشد که بستگی به فاکتورهاي زیر دارد: طول زنجیره کربنـی، تعـدار پیونـدهاي دوگانه، وجود یا عدم وجود پیوندهاي استري (تريگلیسریدها یا اسیدهاي چرب آزاد)، آرایـش ویـژه اسـیدهاي چرب اشباع و غیراشباع بر روي پایه گلیسـرول، ترکیـب اسـیدهاي چـرب آزاد، ترکیـب جیـره، نـوع و میـزان تريگلیسریدهاي مکملشده در جیره، فلور رودهاي، جنس و سن پرندگان.
٣
جدول ٢- ارزش انرژيزایی (کیلوکالري در کیلوگرم) روغنهاي گیاهی مختلف و چربیهاي حیوانی
|
روغن/چربی |
انرژي خام |
ME1 |
ME2 |
AME |
TME |
|||
|
سویاي اسیدي شده |
٢٣١/٩ |
٨٠٠/ِ |
١٠٠/٨ |
- |
- |
|||
|
کانولا |
٤٣٨/٩ |
- |
- |
٨٢٦/٨ |
١٣٠/٩ |
|||
|
نارگیل |
٢٢٩/٩ |
٥٠٠/٦ |
٨٠٠/ِ |
٣٣٠/٨ |
- |
|||
|
ذرت |
٣٩٠/٩ |
- |
- |
٨٨٦/٨ |
٢٥٠/٩ |
|||
|
نخل |
- |
٢٠٠/ِ |
٠٠٠/٨ |
- |
- |
|||
|
چربی طیور |
٣٣٤/٩ |
٢٠٠/٨ |
٠٠٠/٩ |
ِ٨١/٨ |
١٥٩/٩ |
|||
|
پیه گاوي |
٤١٤/٩ |
٤٠٠/ِ |
٠٠٠/٨ |
٤ِ٣/ِ |
١١٦/٨ |
|||
|
ماهی |
- |
٦٠٠/٨ |
٠٠٠/٩ |
- |
- |
= ME1 پرندگان تا ٣ هفتگی = ME2 پرندگان پس از ٣ هفتگی = AME انرژي قابل متابولیسم ظاهري = TME انرژي قابل متابولیسم حقیقی
جدول ٣- قابلیت هضمی روغنهاي گیاهی بر اساس سن پرنده (هفته)
|
قابلیت هضمی روغن |
٣-٤ هفته |
بیشتر از ٨ |
|
هفته |
||
|
سویاي اسیدي شده |
٨٨ |
٩٣ |
|
روغن ذرت اسیدي |
٩٠ |
٩٢ |
|
روغن ذرت |
٨٤ |
٩٥ |
|
روغن سویا |
٩٦ |
٩٦ |
لیپیدها به صورت دستنخورده وارد دوازدهه میشوند. حضور خوراك در دوازدهه، ترشح کولهسیسـتوکینین١ را تحریک میکند، که باعث ایجاد انقباض کیسه صفرا و ترشح شیره لوزالمعدهاي شده و کیموس را مـی سـازند. کولیپاز به سطح مشترك روغن - آب باند شده و امولسیون تولید میکند. پس از آن، تريگلیسریدها با فعالیت لیپاز لوزالمعدهاي متحمل هیدرولیز میشوند و میسلهایی توسـط مونوگلیسـریدها، ديگلیسـریدها و اسـیدهاي چرب آزاد تشکیل میشوند.
میسلها قادر به حل کردن مقادیر زیادي از اسیدهاي چرب با قطبیت کـم و ویتـامین هـاي محلـول در چربـی میباشند. وقتی مونوگلیسریدها و اسیدهاي چرب غیراشباع بلند زنجیره به نمکهاي صفراوي کونژوگه متصل میشوند،فوراً میسلها را تشکیل میدهند، در حالی که اسیدهاي چـرب اشـباع توانـایی کمـی بـراي تشـکیل میسلها دارند که به خاطر قطبیت کم آنها میباشد. از آنجایی که اسیدهاي چرب غیراشباع بلند زنجیره توانایی بیشتري براي تشکیل میسل دارند، وقتی با اسیدهاي چرب اشباع مخلوط شوند، ممکن است به طور سینرژیک به جذب آنها کمک کنند.
1 - Cholecystokinin
به یکباره درون سلولهاي رودهاي، مونوگلیسـریدها و اسـیدهاي چـرب آزاد بـاري دیگـر اسـتریفیه شـده و بـا کلسترول آزاد و استریفیه شده، لیپوپروتئین یا گلیکومیکرونها ترکیب میشوند تا لیپوپروتئینها یا گلیکومیکرونها یا پروتئومیکرونها را تشکیل دهند. لذا تريگلیسریدهاي دوباره استریفیه شده از سیستم گوارشـی بـه سیسـتم گردش خون پرنده در این فرم منتقل میشوند.
از آنجایی که سیستم لنفاوي پرندگان به خوبی توسعه نیافته اسـت، مسـیر جـذب لیپیـدها از طریـق سیسـتم سیاهرگ باب میباشد. لیپوپروتئینهاي با وزن مولکولی بسیار کم ( ١(VLDL از نظر مقدار در پرنـدگان مهمتـر هستند، مخصوصاً در طول دوره تخمگذاري، زیرا آنها پروتئینهایی هسـتند کـه چربـی را از کبـد بـه بافتهـاي غیرکبدي حمل مـیکننـد مان نـد تخمـدان کـه در آنجـا بـراي سـنتز زرده تخـممـرغ اسـتفاده خواهنـد شـد. تريگلیسریدهایی که در کبد یا در سنتز زرده تخممرغ استفاده نمیشوند، در سایر بافتهـا مـورد اسـتفاده قـرار میگیرند (قلب و عضلات) یا در بافتهاي چربی ذخیره میشوند.
در طول فرآیندهاي جذب و انتقال، هیچ تغییري در ترکیب اسیدهاي چرب اتفاق نمیافتـد. بنـابراین، شـباهت زیادي بین چربی غذایی تغذیه شده به پرندگان و چربی ذخیره شده در بدن آنها وجـود دارد. تـريگلیسـریدها میتوانند از گلوکزي که از هضم کربوهیدراتها حاصل میشود، سنتز شوند. ترکیب چربـی سـنتز شـده در ایـن مسیر، با یک میزان افزایش یافتهاي از اسید پالمتیک، اسید استئاریک و اسید اولئیک مشـخص مـیشـود کـه ٩٠% از کل اسیدهاي چرب را تشکیل میدهند. حضور چربی در جیره، سـنتز چربـی را از کربوهیـدراتها مهـار میکند. ترکیب نهایی چربی بدن از طریق میانگین بین چربیاي که بـه صـورت آنـدوژنوس از گلـوکز تولیـد میشود، میزان و ترکیب اسیدهاي چرب جیره و چربی حاصل از کاتابولیسم (از مسیر بتااکسیداسیون) سنجیده میشود.
جوجههاي تازه هچ شده توانایی فیزیولوژیکی کاملی براي جذب چربی ندارند. با این وجـود، ایـن توانـایی بـه سرعت پس از روزهاي نخست زندگی توسعه مییابد. خروسهاي مادر گوشتی قابلیت هضم ظاهري کمتري از چربی را در هفته نخست زندگی نسبت به هفته دوم و سوم نشان دادند.
علیرغم وجود تناقضات در بررسی منابع و اعتقاد معمول متخصصین تغذیه که جوجههـا در روزهـاي نخسـت زندگی قادر به هضم روغنها نیستند، محققین ٩/٢ و ٣/٣ درصد از عصـاره اتـري را در جیـره در ٢ آزمـایش استفاده کردند و ثابت نمودند که قابلیت هضم ظاهري چربی در طول هفته نخست زندگی بالا بـوده، ولـی در هفته دوم اندك است و پس از هفته سوم افزایش مییابد.
محققین دیگري هضم و جذب چربیها را در پرندگان جـوان (از ١ تـا ٢١ روزگـی) مـورد مطالعـه قـرار داده و گزارش کردهاند که قابلیت هضم حقیقی چربی غیراشباع در پرندگان ٤ روزه بیش از ٨٥% است و در روزهـاي بعد اندکی افزایش مییابد. این امر ثابت میکند که فعالیت لیپازها و نمکهاي صـفراوي در ٤ روزگـی بـراي هضم کامل چربی کافی میباشد. نتیجه گرفته شد که قابلیت هضم چربی، فاکتور محدودکنندهاي براي رشـد پرندگان جوان نمیباشد.
جوجههاي گوشتی قابلیت هضم چربی بالایی را در هفته نخست زندگی نشان میدهند و استفاده از روغـن در جیره آغازین، عملکرد بهتري از پرنده را تا ٢١ روزگی موجب میشود. در طول هفته نخست، جوجههاي تغذیه شده با روغن، مقادیر بالاتري از قابلیت هضم ظاهري عصاره اتري را نسبت به آنهایی که از جیرههـاي بـدون روغن استفاده کردند، نشان دادند.
1 - Very Low Density Lipoprotein
کیفیت لیپیدها
فساد اکسیداتیو چربی به دلیل اکسیداسیون پیوندهاي دوگانه در اسیدهاي چرب غیراشـباع اتفـاق مـیافتـد و پراکسیدها یا هیدروپراکسیدها را تشکیل داده که در ادامه ترکیب و تجزیه شده و با تولید آلدهیدها، کتونها و اسیدهاي با وزن مولکولی کم همراه است. فرآیند فساد اکسیداتیو یـا پراکسیداسـیون و فسـاد حاصـله ، عامـل اصلی کاهش کیفیت مواد غذایی یا جیره است. این فرآیند بر بو، طعم، رنگ و بافت غذا تأثیر گذاشته و ارزش تغذیهاي را کاهش میدهدبه. علاوه، ویتامینهاي محلول در چربی، مخصوصاً ویتامینهاي A و E با این فرآیند تخریب میشوند.
روغنها و چربیهاي ترکیب شده با اسیدهاي چرب غیراشباع متحمل حملات رادیکالهاي آزاد قرار مـیگیرنـد. این ساختار شیمیایی اجازه حذف یک اتم هیدروژن از گروه CH2 زنجیره کربنی و تشکیل یک رادیکال آزاد را میدهد و بدین ترتیب فرآیند پراکسیداسیون لیپید شروع میشود. این واکنش ممکن اسـت در درجـه حـرارت محیطی اتفاق افتد، ولی در حضور کاتالیزورهایی همچون پراکسیدهاي دیگـر، مـس، آهـن، نیکـل، کـادمیوم، روي، درجه حرارت بالا و نور به سرعت افزایش مییابد. ترکیب چندین رادیکالهاي آزاد اسیدهاي چرب، انـواع زیادي از محصولات نهایی پایدار را تولید میکند: هیدروکربنها، آلدهیدها، کتونها، الکلها و اسیدهاي آلی. فساد هیدرولیتیک١ منجر به توسعه بوي نامطلوبی به دلیل هیدرولیز تريگلیسریدها مـیشـود کـه چربیهـا یـا روغنها را به عنوان نتیجهاي از فعالیت آنزیمهاي لیپولیتیک موجود در چربیها تشکیل میدهند یا بـه وسـیله میکروارگانیسمهاي مشخصی تولید میشود.
آنتیاکسیدانها
یک آنتیاکسیدان به عنوان یک ترکیب یا ماده شیمیاییاي تعریف میشود که اکسیداسیون را مهار میکند، یا مادهاي که وقتی در غلظتهاي کمتري نسبت به مواد اکسیدکننده وجود داشته باشـد، اکسیداسـیون را کـاهش داده و یا مهار میکند. از نقطه نظر بیولوژیکی، آنتیاکسیدانها به عنوان ترکیباتی تعریف میشوند که بـه طـور کامل سیستمهاي بیولوژیکی را در برابر اثرات مضر یا واکنشهایی که باعث اکسیداسـیون مـاکرومولکولهـا یـا ساختارهاي سلولی میشوند، محافظت میکنند.
آنتیاکسیدانهاي صنعتی و طبیعی در چندین خوراك وجود دارند، مخصوصاً آنهایی که حـاوي روغـن و چربـی هستندلیپیدهاي. خوراکها و مخصوصاً خوراکهایی که حاوي اسیدهاي چرب غیراشباع بلند زنجیـره ( PUFA) هستند، به آسانی اکسید میشوند (واکنش زنجیري). آنتیاکسیدانهاي طبیعی (ویتامین A و (E، آلفـاتوکوفرول صنعتی و دیگر آنتیاکسیدانهاي فنولی -BHA) بوتیل هیدروکسیانیزول، -BHT بوتیل هیدروکسـیتولـوئن، -TBHQ ترت- بوتیل-هیدروکسیکوئینون، -PG ٣، ٤، ٥ - تريهیدروکسی بنزوئیک اسید پروپیل استر) و آنتیاکسیدانهاي غیرفنولی (اتوکسیکوئین، اتوکس، ٦ اتوکسی-١، ٢ ديهیدرو-٢، ٢، ٤ تريمتیل کوئینولین) در مهار اکسیداسیون مؤثر هستند. BHA و BHT در پایدار کردن چربیهاي حیوانی مؤثرند. TBHQ در پایدار کردن چربیهاي حیوانی و روغنهاي گیاهی مؤثرند. مخلوط TBHQ با BHT و یا BHA به طور گسـتردهاي در کنترل اکسیداسیون روغن و چربی استفاده میشوند. PG شایستهترین آنتیاکسیدان جهت حفـظ پایـداري چربیهاي حیوانی است.
1 - Hydrolitic rancidification
کنترل کیفیت
براي تعیین پروفیل اکسیداتیو مواد غذایی و جیرهها، میتوان از چندین آنالیز استفاده کرد. روشهاي ذکـر شـده در ادامه براي ارزیابی کیفیت روغنها و چربیها استفاده میشـوند: تیتراسـیون، رطوبـت، ناخالصـیها، ترکیبـات غیرصابونی شونده، درصد چربی، درصد اسیدهاي چرب آزاد / اسیدیته و پروفیل اسیدهاي چرب. روشهاي ویژه ارزیابی پایداري اکسیداتیو عبارتند از: ارزش پراکسید اولیه، روش اکسـیژن فعـال ( (AOM، شـاخص پایـداري روغن ( OSI)، ارزش یدي و مواد واکنشی اسید تیوباربیتوریک .(TBARS) برخی از این روشها در ادامه مـورد بررسی قرار میگیرند.
رطوبت
رطوبت با اندازهگیري درصد وزن منبع لیپیدي پس از خشک کردن در دماي ١٠٥ درجه سانتیگراد به مـدت ٤ ساعت محاسبه میشود. از آنجایی که رطوبت به طور مستقیم بـا میـزان انـرژي رابطـه دارد، حـداکثر میـزان رطوبت قابل قبول بین ٥/٠ تا ٠/١ درصد است.
ناخالصیها
ناخالصی به صورت درصدي از بخش غیرقابلحل لیپیـد در اتـر نفـت خـام در دمـاي بـین ٤٠ تـا ٦٠ درجـه سانتیگراد محاسبه میشود. میزان ناخالصی باید کمتر از ١% باشد.
درصد اسیدهاي چرب آزاد یا اسیدیته
این آنالیز، درصد اسیدهاي چرب آزاد را اندازهگیري میکند و ممکن است از دو روش مختلـف اسـتفاده کنـد. روش اول استفاده از NaOH براي تیتر کردن اسید اولئیک (اسید چرب غالب در چربیهـاي حیـوانی) اسـت. نتایج به صورت میلیگرم NaOH در گرم جیـره یـا چربـی بیـان مـیشـود. روش دوم اسـتفاده از KOH در تیتراسیون است و نتایج به صورت میلیگرم KOH در گرم چربی یا جیره بیان میشود. پیشنهاد شده است که براي هر ١% افزایش اسیدیته، ١٠ کیلوکالري از انرژي قابل متابولیسم به ازاي هر کیلوگرم جیره یا ماده غذایی از دست میرود.
ترکیبات غیرصابونی شونده
استروئیدها، رنگدانهها و هیدروکربنهایی که صابون را تشکیل میدهند، وقتی با قلیاي تند مخلوط مـیشـوند، مواد غیرقابل صابونی را تشکیل میدهند. این مواد غیرقابل هضم بوده و در حلالهاي معمولی روغنهـا قابـل حل هستند. بنابراین، بالاتر بودن درصد آنها نشاندهنده کمتر بودن ارزش انرژيزایی روغن یـا چربـی اسـت. این مواد به عنوان ماده استخراج شده از منبع لیپیدي با استفاده از دياتیل اتر پس از صابونیشـدن اتانولیـک قلیایی شناسایی میشود. حداکثر سطح قابل قبول آنها در روغنها و چربیها ١% است.
عدد صابونیشدن
این عدد با استفاده از میزان KOH (میلیگرم) موردنیاز براي صابونی کردن ١ گرم از روغن یا چربـی بدسـت میآید. وقتی زنجیره تريگلیسریدي کوتاهتر باشد، عدد صابونی شدن بالاتر خواهد بـود. بنـابراین هـر نـوع از لیپید عدد صابونی شدن مختص به خود را داراست.
پروفیل اسید چرب
ترکیب اسیدهاي چرب لیپیدها با جداسازي استرهاي متیلی از اسیدهاي چرب با استفاده از گـاز کرومـاتوگرافی تعیین میشود. پروفیل اسیدهاي چرب براي کیفیت لیپید مصرف شده و جـذب ایـن لیپیـدها توسـط پرنـده و همچنین به دلیل اثري که بر کیفیت چربی ذخیره شده در لاشه جوجهگوشتی مـیگـذارد، از اهمیـت بـالایی برخوردار است.
ارزش پراکسید
این روش براي ارزیابی کیفیت روغنها، چربیها و فرآوردههـایی بـا درصـد بـالاي چربـی اسـتفاده مـیشـود. پراکسیدها مواد حدواسط ناپایداري هستند و غلظت آنها یک منحنی نرمال بارز دارد.
روش اکسیژن فعال (AOM)
در این ارزیابی، لولهاي حاوي ٢ میلیلیتر از چربی در یک حمام آب با درجه حرارت کنترل شـده (٨ /ِ٩ درجـه سانتیگراد) قرار داده میشود و حباب هوا در یک میزانی از ٣٣/ ٢ میلیلیتر به ازاي هر لوله در ثانیـه مـیباشـد. پس از ٢٠ ساعت، میزان پراکسید اندازهگیري میشود. حداکثر میزان قابل قبول ٢٠ میلیاکیوالان پراکسید به ازاي هر کیلوگرم از چربی میباشد. نتایج AOM ممکن است به پایداري چربی یا جیره مربوط باشـد. یکـی از فواید این آزمایش توانایی تعیین اثرات نسبی آنتیاکسیدانهاي مختلف میباشد.
OSI
این آزمایش پایداري اکسیداتیو اصول مشابه AOM دارد. یک نمونهاي از چربی در وسـیلهاي در یـک دمـاي بالاتر از ١٠٠ درجه در حضور اکسیژن قرار میگیرد. این آزمایش دوره القاء را که زمان مورد نیاز براي تجزیـه اسیدهاي آلی مشتق شده از آلدهیدها و کتونها و همچنین زمان مورد نیاز بـراي متـراکم شـدن محصـولات پراکسید در محلول میباشد را اندازهگیري میکند.
عدد یدي
این روش بارها براي اندازهگیري پایداري چربی استفاده شده است. عدد یدي تعداد پیوندهاي دوگانه موجود در چربی یا روغن را تخمین میزند. در نتیجه، براي فهمیدن طبیعت لیپید و تعداد پیوندهاي دوگانهاي که ممکن است در آن وجود داشته باشد، ضروري است. چربی مورد استفاده براي پرندگان بایستی عدد یدياي بین ٠ِ و ٥ِ داشته باشد. گسترش بیشتر اکسیداسیون باعث کاهش عدد یدي نمونه میشود. ایـن روش محـدودیتهاي مشابه روش ارزش پراکسید اولیه دارد. به علاوه، سطوح بالاي پراکسید ممکن است با این روش تداخل ایجاد کند.
آنالیز اسید تیوباربیتوریک (TBARS)
این آنالیز غلظت مانول آلدهید تشکیل شده توسط اکسیداسیون یک تريگلیسرید را اندازهگیري میکند. مانول آلدهید یک محصولی از اکسیداسیون پراکسیدهاست که در ابتدا تشکیل میشود.
با اینحال، یکی از محدودیتهاي عمده این روش این حقیقت است که اکسیداسیون میتواند به طور بالقوه، قبل از اینکه مانول آلدهید تولید شود، پیشرفت کند. به علاوه، مانول آلدهید تنها یکی از چندین محصـول مشـتق شده از تجزیه پراکسیدهاست.
روغنهاي گیاهی
روغن تخم پنبه
استفاده از روغن تخمپنبه به دلیل حضور رنگدانـه زرد طبیعـی بـا نـام گوسـیپول١ کـه یـک مـاده سـمی یـا ضدتغذیهاي است، محدود شده است. این ماده موجب کمبود آهن و غیرقابلدسترس شـدن لیـزین بـه دلیـل واکنشهاي میلارد میشود، لذا ارزش تغذیهاي پروتئینها را کاهش میدهد (وقتی به صـورت کنجالـه اسـتفاده میشود). وقتی در جیره جوجههاي گوشتی از این روغن استفاده میشود، بایستی سولفات آهن به جیره افزوده شود، زیرا باعث کیلات کردن گوسیپول و جلوگیري از جذب آن در دستگاه گوارش میشود، لذا اثرات مضر آن
1 - gossypol
را خنثی میکند. جوجههاي گوشتی سطوح بیش از ١٠٠ ppm گوسیپول آزاد را بدون کاهش عملکرد تحمـل میکننـد. اسـتفاده از گوسـیپول در جیـره مرغـان تخـمگـذار پیشـنهاد نمـیشـود. حضـور اسـیدهاي چـرب سیکلوپروپنوئیک١ (مالوالیک ٢ و استرکولیک٣) اثرات گوسیپول را تشدید میکند که منجر به ایجاد رنـگ سـبز زرده و رنگ صورتی سفیده میشود. وقتی مقادیر زیادي از این اسیدهاي چرب خورده شـوند، زرده بـه سـمت قرمزي تمایل پیدا کرده و ظاهر چسبناکی را پس از مدت زمان کوتاهی از خنک کردن پیدا میکند. این تغییر به دلیل افزایش غلظت اسیدهاي چرب اشباع در زرده است که به عنوان فعالیتی از مهار آنزیمهـاي D6 و D5 دسچراز٤ است که مانع از تقلیب (Denaturation) اسید استئاریک و اسید پالمتیک و سـایر اسـیدهاي چـرب مونوانوئیک وابسته میشود. جدا از توانایی تغییر ترکیب اسیدهاي چرب زرده، اسیدهاي چرب سیکلوپروپنوئیک قابلیت نفوذپذیري غشاي ویتلین را تغییر داده و موجب انتشار آهن از زرده به سفیده، جایی که اووترانسـفرین٥ به عنوان یک کیلاتکننده آهن عمل میکند، میشود. این واکنش بین اووترانسفرین و آهـن مسـؤول رنـگ صورتی سفیده است. از طرف دیگر، بعضی از اووترانسفرین ممکن است به زرده منتشر شده و با آهن ترکیـب شوند و موجب رنگ قرمز زرده شونداین. رنگ صـورتی سـفیده غالبـاً در تخـممرغهـاي ذخیـره شـده بـراي دورههاي طولانی مدت دیده میشود. در گلههاي مادر، علاوه بر بیرنگ شدن زرده، سطوح بالاي گوسیپول و انتشار اووترانسفرین میتواند قابلیت جوجهدرآوري تخممرغ را کاهش دهد.
روغن کانولا یا روغن کلزا
در واقع کانولا واریته جدید کلزاست که حاوي کمتر از ٢% اسید اروسـیک (اسـید دوکوزنوئیـک ، C22: 1، ٩-(w نسبت به کل اسیدهاي چرب و کمتر از ٣٠ میکرومول گلوکوزینولات بـه ازاي هـر گـرم روغـن آزاد بـر اساس ماده خشک دانه میباشد.
در پرندگان، اثرات معکوس افزودن اسید اروسیک به جیرهها، بر روي مصرف خوراك، رشـد و قابلیـت هضـم ظاهري کل لیپید و تکتک اسیدهاي چرب منعکس میشود. به علاوه، جوجههاي تغذیه شده بـا جیـرههـاي حاوي اسید اروسیک، چربی کمتري را ذخیره کرده و بهرهوري انرژي از لیپید نیز بسیار کمتر خواهد بود.
جوجههاي گوشتی ماده تغذیه شده با جیرههاي حاوي دو شکل مختلف روغن کانولا، وقتی بـا پرنـدگان مـاده تغذیه شده با پیه یا روغن سویاي اسیدي مقایسه شدند، رشد بهتري را نشان دادند. این مشاهده، فواید استفاده از روغنهاي گیاهی به جاي پیه و روغن سویاي اسیدي به عنوان منبع انرژي براي پرندگان را مورد تأیید قرار میدهد. این رشد بهتر، نتیجهاي از درصد بیشتر اسیدهاي چرب بلند زنجیره و میزان بیشـتر تـريگلیسـریدها میباشد.
براي ارزیابی اثرات منابع مختلف لیپید بر صفات فیزیکـی و شـیمیایی گوشـت ران، جوجـههـاي گوشـتی بـا جیرههاي حاوي روغن سویا، روغن آفتابگردان، روغن کانولا، روغن ذرت، چربی طیور و چربـی خـوك تغذیـه شدند. چربی خوك و روغن ذرت منجر به گوشت قرمزتري نسبت به روغن کانولا، آفتابگردان یا سـویا شـدند، ولی تفاوتی را با چربی طیور نداشتند.
1 - cyclopropenoic 2 - malvalic 3- sterculic 4 - desaturase 5 - ovotransferin
روغن آفتابگردان
توسعه و ضریب تبدیل غذایی بهتري در پرندگان تغذیه شده با روغن آفتابگردان در مقایسه بـا روغـن زیتـون گزارش شده است. این تفاوت میتواند ناشی از تفاوت در ترکیب اسیدهاي چرب روغنهـاي گیـاهی مختلـف باشد. استفاده از اسیدهاي چرب اشباع باعث تجمع بیشتر چربی محوطـه بطنـی نسـبت بـه اسـیدهاي چـرب غیراشباع میشود. بر طبق یافتههاي عدهاي از محققین، بهرهوري از یک منبع غیراشباع لیپید باعـث کـاهش میزان چربی و افزایش میزان پروتئین لاشه طیور گوشتی میشود. تفاوت در میزان افزایش پروتئین بـه سـطح اشباع بودن چربی نسبت داده میشود، به این دلیل که انرژي مشتق شده از چربی غیراشباع ممکن است براي سایر اهداف متابولیکی نیز استفاده شوند، در حالی که انرژي مشتق شده از چربی اشباع کمتر مورد استفاده قرار گرفته و به صورت چربی بدن ذخیره میشود. در کل، تجمع چربی در بدن ممکن اسـت نتیجـه بـالانس بـین چربی جذب شده از جیره، سنتز آندوژنوس چربی (لیپوژنز) و کاتابولیسم چربی با بتااکسیداسیون (لیپولیز) باشـد. بنابراین، در مواردي که میزان چربی جذب شده یکسان باشد، ممکن است ذخیره چربی کمتر بـه افزایشـی در کاتابولیسم یا کاهش در سنتز آندوژنوس اسیدهاي چرب یا هر دو نسبت داده شود.
پژوهشگران استفاده از سطوح ٨ % از دو منبع لیپیدي، یکی اشباع (پیـه گـاوي) و دیگـري غیـراشـباع (روغـن آفتابگردان) را مورد ارزیابی قرار دادند. کاهش معنیداري در چربی محوطه بطنی پرندگان تغذیه شده با روغن آفتابگردان گزارش شد. میزان چربی جذب شده در پرندگان تغذیه شده با روغن آفتابگردان بیشتر بوده، به نظر میرسد که کاهش تجمع چربی در این پرندگان به دلیل اکسیداسیون (کاتابولیسم) بیشتر چربی و سنتز کمتـر اسیدهاي چرب میباشد.
با استفاده از ٨% از ٣ منبع لیپیدي (روغن آفتابگردان، روغن ماهی و پیه گاوي) در تغذیه جوجههـاي گوشـتی، نسبت بیشتري از اسید لینولئیک و مقدار بیشتري از نسبت چربی غیراشباع به چربی اشـباع در ترکیـب چربـی پرندگان تغذیه شده با روغن آفتابگردان مشاهده شد.
روغن کتان (بزرك)
اثرات روغن سویا، کانولا، آفتابگردان و کتان بر صفات تغذیهاي و اورگانولپتیک گوشـت و پروفیـل اسـیدهاي چرب در جوجههاي گوشتی ٥ هفته مورد بررسی قرار گرفت. پارامترهاي کیفی گوشت در بین تیمارها متفاوت نبود، ولو اینکه تازگی گوشت نمونههاي پرندگان تغذیه شده با روغن کانولا نامرغوبتر از بقیـه گروههـا بـود. مقادیر TBARS در چربی محوطه بطنی تازة پرندگان تغذیه شده با روغن کتان و روغن سویا بیشتر بود و در ماهیچه سینه ذخیره شده براي ١٢ ماه بیشتر از نمونههاي گوشت سینه تازه بوده است. سطوح بیشتر اسیدهاي چرب اُمگا ٣ در بافتهاي پرندگان تغذیه شده با روغن کتان افزایش یافت.
پژوهشگران سه نوع روغـن (کتـان، سـویا و مخلـوطی از کتـان و مـاهی) را در سـطوح ١، ٢ و ٣% در جیـره جوجههاي گوشتی استفاده کردند و مشاهده کردند کـه ترکیـب اسـیدهاي چـرب جیـرههـا بـر روي پروفیـل اسیدهاي چرب سینه و ران مؤثر است.
پیشنهاد شده است که اندازه چربی ذخیره شده ممکن است بر اساس پروفیل اسیدهاي چرب جیره تغییر کنـد. استفاده از پیه گاوي، روغن زیتون، روغن آفتابگردان و روغن کتان در جیره جوجههاي گوشتی نشـان داد کـه منابع غنی از اسیدهاي چرب غیر اشباع PUFA چربی ذخیرهاي کمتري را نسبت به منابع غنـی از اسـیدهاي چرب اشباع و یا غیراشباع حاوي یک پیوند دوگانه (مونوانوئیک) تولید میکند.
روغن نخل
بر طبق یافتههاي محققین، روغن نخل یا مخلوطی از روغن نخل، اسـیدهاي چـرب تقطیـر شـده از نخـل و صابون آهکی ( ( Calcic منابعی از روغنهاي گیاهی با پروفیلی از اسیدهاي چرب هسـتند کـه ممکـن اسـت بدون هیچگونه اثر منفی بر کیفیت لاشه، جایگزین چربیهاي حیوانی شود.
روغن سویا
روغن سویاي خام در ترکیب خود داراي چندین ماده است که به عنوان ناخالصی مورد توجـه قـرار گرفتـهانـد (جدول ٤) که بایستی طی فرآیندهاي مختلف حذف شوند (فیلتر کردن، هیدراسیون و بدون صمغ کردن). این مواد بقایاي جامدي از فرآیند استخراج بوده و شامل فسفولیپیدها، صمغها، کمپلکسهاي فلزي، اسیدهاي چـرب آزاد، پراکسیدها، پلیمرها، فرآوردههاي ثانویه اکسیداسیون و رنگدانهها میباشند.
جدول ٤- ترکیب روغن سویاي خام
|
ترکیبات |
سطوح |
|
|
تريگلیسریدها |
٩٥ تا ِ٩ درصد |
|
|
اسیدهاي چرب آزاد |
٣/٠ تا ١/١ درصد |
|
|
فسفولیپیدها |
٥/١ تا ٢٥ درصد |
|
|
فلزات |
٣٠ تا ١٥٠ ppm |
|
|
کلروفیل |
٥٠ تا ١٢٠٠ ppb |
|
|
توکوفرولها |
٠٦/٠ تا ١٥/٠ درصد |
|
|
استرولها |
٣/٠ تا ٥/٠ درصد |
|
|
هیدراتهاي کربن |
٠١/٠ تا ٠٢/٠ درصد |
روغن سویاي بدون صمغ شده
روغن سویاي بدون صمغ شده یک محصول بدست آمده از روغن خام پس از صمغگیري میباشد کـه شـامل سانترفیوژ روغن سویا براي جداسازي آن به دو بخش زیر میباشد: روغن بدون صـمغ شـده و مـواد غیرقابـل صابونی.
عدهاي از محققین، جوجههاي گوشتی ماده را با جیرههاي حاوي منابع مختلفی از لیپیدها (پیه گـاوي، روغـن سویا، روغن کانولا، روغن ماهی دریایی و مخلوطی از این ٣ منبع) تغذیه کردند و مشاهده کردند که وزن کبد به طور معنیداري در پرندگان تغذیه شده با روغن سویا بیشتر بود. پرندگان تغذیه شده بـا روغـن کـانولا نیـز مصرف خوراك و وزن بیشتري را نشان دادند. پرندگان تغذیه شده با پیه گاوي، ضعیفترین ضـریب تبـدیل را داشتند. محققین دیگري، جوجه خروسهاي گوشتی را با منابع مختلفی از لیپید (روغن سویاي بدون صمغ شده، چربی طیور، روغن سویاي اسیدي شده، مخلوطی از چربی طیور و روغن سویا و مخلوط دیگري از روغن سویا و روغن سویاي اسیدي شده) تغذیه نمود. وزن بدن و مصرف خوراك بهتري در پرندگان تغذیه شده با روغـن سویا در مقایسه با پرندگان تغذیه شده با روغن سویاي اسیدي شده مشاهده شد. منابع مختلـف لیپیـدي هـیچ اثري را بر سطوح رطوبت، عصاره اتري، و پروتئین سینه، ران و کل لاشه نداشتند.
بر طبق یافتههاي محققین استفاده از روغن سویا در جیرههاي جوجههاي گوشـتی، میـزان رطوبـت و عصـاره اتري عضلات سینه و ران را تحت تأثیر قرار نمیدهد. به علاوه، تجمـع چربـی در عضـله سـینه و انـدامهاي احشایی با استفاده از آن تحت تأثیر قرار نمیگیرد.
چربی طیور
چربی طیور به عنوان روغن احشایی شناخته شده و پس از استخراج چربی با استفاده از اتـوکلاو کـردن یـا در یک تانک قهوهجوش١ و اکسپلر٢ بدست میآید. پس از استخراج، چربـی در یـک ظـرف سـرریزي٣ قـرار داده میشود تا رطوبت اضافی و مایه صابونی اسیدي شدة آن خارج شود. در این مرحله، به راحتی میتوان از آن در جیره استفاده کرد و یا آن را تصفیه نمود. بازده محصول از ٣/١ تا ٦/١ درصد وزن زنده پرنده متغیر است. ایـن محدوده بستگی به سطح و منبع انرژي استفاده شده در جیره، جنس، سن و وزن پرنده در زمـان کشـتار دارد. وقتی سطوح بیشتري از انرژي استفاده شود، یا پرندگان مسنتر با وزن بدن بیشتر کشتار شوند، درصد بیشتري از چربی بدست میآید، به علاوه، پرندگان ماده، جدا از سطح انرژي جیـره و سـن کشـتار، چربـی بیشـتري را نسبت به پرندگان نر تولید میکنند.
در تشخیص اثرات مخلوطهایی از چربیهاي گیاهی و حیوانی، روغن ذرت و چربی طیور در نسبتهاي ٠، ٣، ٦ و ٩ درصد در جیره جوجههاي گوشتی استفاده شدند، مشاهده شد که پرندگان تغذیـه شـده بـا روغـن ذرت و چربی طیور به طور معنیداري سنگینتر از پرندگان تغذیه شده با جیرههـاي کنتـرل (بـدون چربـی و روغـن) بودند.
اثرات چربی طیور اکسیده شده بر مقادیر انرژي قابل متابولیسم براي جوجـه هـاي گوشـتی از سـن ٣١ تـا ٣٤ روزگی توسط محققین مورد ارزیابی قرار گرفت. چربی طیور اکسیده شده با گـرم کـردن در دمـاي ٨٠ تـا ٩٠ درجه سانتیگراد همراه با تهویه ثابت براي ٤٠ روز تولید میشود. پرندگان تغذیه شده با جیرههاي حـاوي ١٠% چربی طیور تازه یا چربی طیور اکسیده شـده بـه ترتیـب مقـادیر ٢٤/٩، ١٥/٩، ٠ِ/ِ و ٥٩٥/ِ کیلوکـالري در کیلوگرم را براي AME و AMEn نشان دادند.
بر طبق یافتههاي پژوهشگران، استفاده از چربی طیور در جیرههاي جوجههاي گوشتی منجـر بـه افزایشـی در میزان ذخیره اسید اولئیک و کاهشی در سطوح اسید لینولئیک در بافت چربـی پرنـدگان مـیشـود. اسـتفاده از روغن دانه کتان منجر به افزایش ذخیره اسید لینولئیک میشود. همچنین با استفاده از چربـی طیـور در جیـره جوجههاي گوشتی میزان اسیدهاي چرب غیراشباع داراي یک پیوند دوگانه در لاشه افزایش مییابد.
پیهگاوي
محققین جوجههاي گوشتی را با ٨ % از روغن آفتابگردان، روغن ماهی و پیه گاوي تغذیه کردند و ضعیفترین ضریب تبدیل غذایی را در پرندگان تغذیه شده با پیه گاوي مشاهده کردند.
رابطه مثبتی بین ترکیب اسیدهاي چـرب موجـود در جیـره و ترکیـب اسـیدهاي چـرب سـینه، ران و پوسـت جوجههاي گوشتی تغذیه شده با روغن ذرت، پیه گاوي و مخلوطی از آنها وجود دارد.
نوع چربی افزوده شده به جیره، تأثیر معنیداري را بر پروفیل اسـیدهاي چـرب چربـی محوطـه بطنـی دارد و پرندگان تغذیه شده با پیه گاوي غلظتهاي بیشتري از اسیدهاي چرب اشباع را در مقایسـه بـا پرنـدگان تغذیـه شده با روغن سویا نشان دادند.
در تحقیقی یک منبع اشباع (پیهگاوي) و یک منبع غیراشباع (روغن آفتابگردان) چربی در سـطح ٨% در جیـره جوجههاي گوشتی استفاده شد و کاهش معنیداري در تجمع چربی محوطـه بطنـی در پرنـدگانی کـه روغـن آفتابگردان را دریافت کردند، مشاهده شد.
بر طبق یافتههاي برخی از پژوهشگران، محل تجمع چربی بستگی به نوع اسید چرب افـزوده شـده بـه جیـره دارد (اشباع یا غیراشباع حاوي چند پیوند دوگانه). پرندگان تغذیه شده با جیرههاي سرشـار از اسـیدهاي چـرب اشباع حیوانی، چربی محوطه بطنی و چربی رودهاي بیشتري را نسبت به سایر چربیهاي ذخیرهاي دارند.
روغن ماهی
روغن ماهی با فشردن و متراکم کردن کل ماهیها و محصولات جانبی آنها براي صنایع شیلات بدست میآید. این نوع از روغن، حاوي درصد بیشتري از اسیدهاي چرب غیراشباع بلند زنجیرة PUFA، همراه با حساسـیت بالا در برابر اکسیداسیون و خصوصیت انتقال بوي ماهی بـه گوشـت حیوانـات تغذیـه شـده بـا روغـن مـاهی میباشنددر. کل، روغنهاي ماهی منبع سرشاري از اسیدهاي چرب اُمگاو ٣منبع ضعیفی از اُمگا ٦ میباشند و میزان اسید لینولئیک آن نیز پایین است (کمتر از ٢%). پروفیل اسید چرب روغنهاي مختلف با توجـه بـه دوره سالانه، روش عملآوري و گونه غالب ماهیاي که استفاده میشود، متغیر میباشد.
برخی از محققین بوي نامطلوب ماهی را در گوشت جوجههاي گوشتی تغذیه شده با ٥/١ تا ٥/٢ درصد روغـن ماهی گزارش کردند.
در تحقیقی روابط مختلف چربی طیور و روغن ماهی (منهدن١ ) در تغذیه جوجههاي گوشتی مورد ارزیابی قـرار گرفت. پرندگان تغذیه شده با جیرههاي حاوي مقادیر بیشتري از روغن مـاهی، مقـادیر بیشـتري از اسـیدهاي چرب اشباعغیر (اسیدهاي چرب اُمگا ٣) را در چربی محوطـه بطنـی خـود داشـتند. از طـرف دیگـر هـم کـل اسیدهاي چرب اُمگاو ٦هم نسبت اُمگابه٦ اُمگا ٣ در چربی محوطه بطنی پرندگان تغذیه شده با جیرههـاي
حاوي سطوح بیشتري از چربی طیور، بالاتر بود.
ثابت شده است که میزان اسیدهاي چرب اُمگا ٣ در ران جوجههاي گوشتی، ممکن اسـت بـا افـزودن روغـن کتان یا ماهی به جیره افزایش یابد. بنابراین، استفاده از سطوح کمتري از روغن ماهی همراه با منبع دیگري از اسید چرب لینولئیک براي بدست آوردن محصول قابلقبولی با نسبت بیشتر اسیدهاي چرب اُمگابه٣ اُمگـا ٦ پیشنهاد میشود.
این نتایج هم از نقطه نظر اقتصادي حائز اهمیت است و هم محصول حاصله براي سلامتی مصـرفکننـدگان مفید میباشد.
منبع
Baiao. N.C. and Lara, L.J.C . (2005). Oil and fat in broiler nutrition. Brazilian
Journal of Poultry Science. 7(3): 129-141.
1 - menhaden